Αποδόμηση της «Ανώτερης Κριτικής» της Παλαιάς Διαθήκης από τον Cyrus Gordon

Οι ανώτεροι κριτικοί και απαγορευμένος καρπός

του

Cyrus H. Gordon

Παρ’ ότι οι Βιβλικοί λόγιοι ζουν σε μια εποχή πρωτοφανούς αποκάλυψης, στέκονται στη σκιά της ανωτέρας κριτικής του 19ου αιώνα. Υπήρχε μια εποχή κατά την οποία ο χαρακτηρισμός «συντηρητικός» σήμαινε την απόρριψη αυτής της ανώτερης κριτικής, αλλά τώρα η συντηρητική διάνοια προσκολλάται στην ανώτερη κρι­τική παρ’ ότι η αρχαιολογία την έχει καταστήσει αστήρικτη. Οι συντηρητικοί κριτικοί μου, μερικοί εκ των οποίων βρίσκονται στις πανεπιστημιακές σχολές Προτεσταντικών, Καθολικών και Εβραϊκών σεμιναρίων, βρίσκουν λάθη όχι διότι τα γραπτά μου συγκρούονται με κάποια συγκεκριμένη δοξασία, αλλά διότι δεν είμαι προσκολλημένος στο JEDP: το σήμα κατατεθέν της διαθρησκευτικής ακαδημαϊκής υπόληψης.

ΔΙΑΝΟΗΤΙΚΗ ΔΕΣΜΕΥΣΗ

Όλοι οι καθηγητές μου ήταν συντηρητικοί ανώτεροι κριτικοί με θετική εκτίμηση -και σε ορισμένες περιπτώσεις, με βαθύτατη γνώση – των αρχαιολογικών ανακαλύψεων που σχετίζονταν με τη Βίβλο. Εγώ εκπαιδεύτηκα ταυτόχρονα στην ανώτερη κριτική και στη βιβλική αρχαιολογία χωρίς να συνειδητοποιήσω στην αρχή ότι αυτές οι δύο οπτικές ήταν αλληλο-αποκλειόμενες. Με αυτό εννοώ ότι η δέσμευση σε οποιαδήποτε υποθετική δομή των πηγών όπως η JEDP είναι ασύμβατη με αυτό που εγώ θεωρώ ως τη μόνη βάσιμη θέση για έναν κριτικό λόγιο: το να πηγαίνει εκεί που τον οδηγούν οι αποδείξεις.

Όταν κάνω λόγο για «δέσμευση» στο JEDP, το εννοώ με τη βαθύτερη έννοια της λέξης. Έχω ακούσει καθηγητές της Παλαιάς Διαθήκης να αναφέρονται στην ακε­ραιότητα του JEDP ως «πιστεύω» τους. Είναι πρόθυμοι να επιτρέψουν τροποποιήσεις σε λεπτομέρειες. Σου επιτρέπουν να διαιρέσεις (D1, D2, D3 και ούτω καθεξής), να συν­δυάσεις (JE) ή να προσθέσεις ένα νέο έγγραφο που να προσδιορίζεται από κάποιο άλλο κεφαλαίο γράμμα· αλλά δεν πρόκειται να ανεχθούν οποιαδήποτε αμφισβήτηση της βα­σικής δομής JEDP. Αδυνατώ να ερμηνεύσω αυτού του είδους το «πιστεύω» σε οποια­δήποτε άλλη βάση πέραν της διανοητικής οκνηρίας ή της έλλειψης ικανότητας επανε­κτίμησης δεδομένων.

Το σημείο στροφής στη δική μου συλλογιστική ήρθε μετά από (και εν πολλοίς εξαιτίας) ένα τετραετές χάσμα στην ακαδημαϊκή μου καριέρα κατά τη διάρκεια του 2ου Παγκοσμίου Πολέμου. Επιστρέφοντας από το στρατό στη διδασκαλία, πρόσφερα ένα μάθημα περί του Έπους του Γιλγαμές. Στην εντεκάτη πινακίδα δεν μπορούσα παρά να παρατηρήσω ότι η Βαβυλωνιακή αφήγηση της κατασκευής της Κιβωτού περιείχε τις προδιαγραφές λεπτομερώς, όπως και η Εβραϊκή αφήγηση περί της Κιβωτού του Νώε. Ταυτόχρονα, θυμήθηκα ότι η περιγραφή της Γένεσης αποδίδεται στο χειρόγραφο Ρ της εποχής του 2ου Ναού, διότι γεγονότα και σχήματα που έχουν να κάνουν με την Κιβωτό είναι χαρακτηριστικά του υποτιθέμενου Ιερατικού συγγραφέα. Αυτό που συνειδητοποίησα ήταν ότι εάν η αφήγηση της Γένεσης περί Κιβωτού ανήκε στο χειρόγραφο Ρ για αυτούς τους λόγους, η αφήγηση του Έπους του Γιλγαμές περί Κιβωτού ανήκε στο χειρόγραφο Ρ για τους ίδιους λόγους – πράγμα που είναι παράλογο. Οι προ-Αβραμιαίες παραδόσεις της Γένεσης (όπως ο Κατακλυσμός) δεν είναι μεταγενέστερα προϊόντα του Ρ· είναι ουσιωδώς προ-Μωσαϊκά και δεν είναι εύκολο να ξεχωρίσεις έστω λεπτομέρειες οι οποίες είναι μεταγενέστερες. Αυτό έχει καταδειχτεί από Σουμερο-Ακκαδικές επιγραφές εδώ και πολύ καιρό· είναι πλέον ξεκάθαρο από τα Ουγκαριτικά κείμενα, όπου ολόκληρα λογοτεχνικά θέματα καθώς επίσης και συγκεκριμένες εκφράσεις βρίσκονται τώρα στην κατοχή μας σε προ-Μωσαϊκές επιγραφές, καθώς επίσης και στην κανονική μας Βίβλο. Έτσι, ο Ιεζεκιήλ (14:13-19) αναφέρεται σε έναν αρχαίο Δανιήλ: ένα μοντέλο αρετής ο οποίος αναδύθηκε μαζί με τους απογόνους του από μια μεγάλη καταστροφή. Τώρα έχουμε το Ουγκαριτικό Έπος αυτού του Δανιήλ σε επιγραφές που αντιγράφηκαν τον 14ο αιώνα π.Χ., όταν η ιστορία ήταν ήδη παλιά. Όπως πολλοί άλλοι ψαλμοί που αποδίδονται στον Δαυίδ, ο 68ος ψαλμός, ο οποίος είναι κάθε άλλο παρά μεταγενέστερος, είναι γεμάτος από προ-Δαϋιδικές εκφράσεις μερικές εκ των οποίων δεν κατανοούνταν καν πριν από την ανακάλυψη των Ουγκαριτικών ποιημάτων. Στο στίχο 7 (6) για παράδειγμα, το kosharot σημαίνει «ψαλμωδοί (σ.τ.μ. θηλυκό γένος) “songstresses” όπως στα Ουγκαριτικά, ώστε πρέπει να μεταφράσουμε «Βγάζει τους φυλακισμένους με ψαλμωδούς», εννοώντας ότι όταν ο Θεός μας σώζει, μας προσφέρει τόσο χαρά όσο και ανακούφιση. Ελευθερώνει τους φυλακισμένους φέρνοντας τους όχι σε έναν κρύο κόσμο αλλά σε έναν κόσμο χαρούμενου τραγουδιού. Οι Kosharot αποτελούσαν τόσο μέρος της κλασσικής Χαναανιτικής κληρονομιάς των Εβραίων, όσο αποτελούν οι Μούσες μέρος της κλασσικής Ελληνικής κληρονομιάς.

Η ερώτηση που κάνει τώρα ο βιβλικός λόγιος δεν είναι «Πόσο μετα-Μωσαϊκό (ή μετα-Αιχμαλωσιακό) είναι αυτό ή εκείνο;» αλλά μάλλον «Πόσο προ-Μωσαϊκό (ή προ-Αβραμικό);» Η έντονη επιθυμία να τεμαχιστεί η Βίβλος (και άλλα αρχαία γραπτά) σε πηγές οφείλεται συχνά στο εσφαλμένο συμπέρασμα ότι διαφορετικό στυλ σημαίνει διαφορετικό συγγραφέα.

ΣΥΓΓΡΑΦΗ ΚΑΙ ΣΤΥΛ

Όταν το θέμα είναι το ίδιο, διαφορετικά στυλ συνήθως καταδεικνύουν διαφορετικό συγγραφέα. Αλλά ο οποιοσδήποτε συγγραφέας θα χρησιμοποιήσει διαφορετικά στυλ για διαφορετικά θέματα. Ένας δικηγόρος χρησιμοποιεί διαφορετικά στυλ όταν ετοιμάζει μια δικογραφία και όταν γράφει στη μητέρα του. Ένας ιερωμένος δεν χρησιμοποιεί το ίδιο στυλ όταν διενεργεί μια ευχαριστία και όταν μιλάει στα παιδιά του στο τραπέζι την ώρα του πρωινού. Κανένας γιατρός δεν γράφει με το στυλ της συνταγής εκτός από τη στιγμή που γράφει συνταγή. Παρόμοια, το τεχνικό στυλ της Γένεσης στην περιγραφή της Κιβωτού δεν αποτελεί περισσότερο ένδειξη διαφορετικού συγγραφέα σε σχέση με την περιβάλλουσα αφήγηση απ’ όσο αποτελεί το διαφορετικό στυλ ενός μηχανικού πλοίων όταν αυτός περιγράφει τα χαρακτηριστικά ενός πλοίου και όταν γράφει μια ερωτική επιστολή στην αρραβωνιαστικιά του.

Διάνοιες οι οποίες αδυνατούν να συλλάβουν ολότητες μπαίνουν στον πειρασμό να τεμαχίζουν το ολόκληρο σε μικρότερα κομμάτια. Το βιβλίο του Ιώβ, με όλες του τις δυσκολίες, είναι απείρως σπουδαιότερο απ’ ότι το σύνολο των κομματιών του αφότου οι κριτικοί το πετσόκοψαν σε κομμάτια. Η γραμματεία της αρχαίας Εγγύς Ανατολής καταδεικνύει ξεκάθαρα ότι το βιβλίο του Ιώβ όπως υπάρχει είναι μια συνειδητά δομημένη ενιαία σύνθεση. Το είδος της κριτικής που αποσπά τον πρόλογο και τον επίλογο που έχουν μορφή πρόζας από τους ποιητικούς διαλόγους στη βάση στιλιστικών διαφορών (δηλαδή ότι «πρόζα και ποίηση δεν αναμιγνύονται») αντιτίθεται στους κανόνες περί σύνθεσης της αρχαίας Εγγύς Ανατολής. Από πολλά διαθέσιμα παραδείγματα επιτρέψτε μας να ξεχωρίσουμε τον Κώδικα του Χαμουραμπί στον οποίο οι νόμοι που έχουν μορφή πρόζας πλαισιώνονται από έναν ποιητικό πρόλογο και επίλογο, προσδίδοντας στη σύνθεση αυτό που μπορεί να αποκληθεί μορφή ΑΒΑ. Αυτό σημαίνει ότι το κύριο σώμα της σύνθεσης πλαισιώνεται από γλώσσα διαφορετικού στυλ. Η δομή του Ιώβ («πρόζα-ποίηση-πρόζα») αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα αυτού του σχήματος ΑΒΑ. Επιπρόσθετα, η δομή του Δανιήλ («Εβραϊκά-Αραμαϊκά-Εβραϊκά») επίσης αντικατοπτρίζει αυτό το σχήμα ΑΒΑ, και το βιβλίο θα έπρεπε να κατανοηθεί ως ένα ολόκληρο, συνειδητά συντεθειμένο σύνολο.

Κανένα εχέφρων άτομο δε θα ήθελε να «θέσει εκτός νόμου» τη μελέτη των συνιστώντων μερών των βιβλικών (ή οποιονδήποτε άλλων) βιβλίων, αλλά μια λογική προσέγγιση της βιβλικής (ή και [sic] άλλης) γραμματείας απαιτεί να την εξετάσουμε με τους δικούς της όρους, και όχι να την εντάξουμε με τη βία σε ένα ξένο σύστημα.

Απ’ τα συνηθέστερα χαρακτηριστικά στη Βίβλο με βάση τα οποία γίνεται επίκληση διαφορετικού συγγραφέα είναι οι επαναλήψεις, με διαφοροποιήσεις. Αλλά τέτοιες επαναλήψεις είναι τυπικές της γραμματείας της αρχαίας Εγγύς Ανατολής: Βαβυλωνιακής, Ουγκαριτικής, ακόμη και Ελληνικής. Επιπρόσθετα, οι συνθήκες (;) [tastes] του Βιβλικού Κόσμου επέβαλαν επαναλήψεις. Ιωσήφ και αργότερα ο Φαραώ, ο καθένας τους είχε προφητικά όνειρα σε επανάληψη. Στο Ιωνάς 4, η στεναχώρια του Προφήτη περιγράφεται σε δύο στάδια, το καθένα εκ των οποίων συνοδεύεται από την ερώτηση του Θεού «Δικαιολογημένα άναψες από θυμό;» (εδ. 4,9). Θα επέμενε ο οποιοσδήποτε ότι αυτές οι επαναλήψεις πηγάζουν από διαφορετικές γραφίδες;

Ένα συγκεκριμένο είδος επανάληψης είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρον λόγω του εξωβιβλικού παράλληλου υλικού που βρίσκεται στην κατοχή μας. Το Κριτές 4 δίνει την πρόζα και το Κριτές 5 δίνει την ποιητική αφήγηση της νίκης της Δεββώρας. Οι δύο αφηγήσεις μας φέρνουν αντιμέτωπους με διαφοροποιήσεις. Η συνήθης κριτική θέση είναι ότι η ποιητική έκδοση είναι αρχαία· η πρόζα μεταγενέστερη. Η υπόθεση ότι υπάρχει διαφορά ηλικίας ή προέλευσης μεταξύ των δύο αφηγήσεων στη βάση στιλιστικών διαφορών είναι απατηλή. Ιστορικά γεγονότα στην Αίγυπτο ορισμένες φορές καταγράφονταν ταυτόχρονα σε μορφή πρόζας και σε ποιητική μορφή, με τις μεγάλες διαφορές που πρέπουν στα δύο φιλολογικά μέσα. (Ορισμένες φορές οι Αιγύπτιου προσέθεταν μια τρίτη εκδοχή – σε εικόνες.) Όταν προσεγγίζουμε ζητήματα όπως η χρονολόγηση και η συγγραφική πατρότητα του Κριτές 4 και 5, είναι συναφέστερο το να κρατούμε υπόψιν τις χρήσεις του Βιβλικού Κόσμου παρά το να ακολουθούμε στα χνάρια σύγχρονων αναλυτικών λογίων οι οποίοι οικοδομούν λογικά αλλά μη ρεαλιστικά συστήματα.

ΕΝΑΣ ΕΥΘΡΑΥΣΤΟΣ ΑΚΡΟΓΩΝΙΑΙΟΣ ΛΙΘΟΣ

Ένας από τους εύθραυστους ακρογωνιαίους λίθους της υπόθεσης περί του JEDP είναι η αντίληψη ότι η αναφορά της λέξης «Ιεχωβά» (στην πραγματικότητα «Γιαχβέ») συνιστά χαρακτηριστικό δείγμα ενός J χειρογράφου, ενώ η λέξη «Ελοχίμ» συνιστά χαρακτηριστικό δείγμα ενός Ε χειρογράφου. Ο συνδυασμός J και Ε πηγών υποτίθεται ότι ερμηνεύει το σύνθετο όνομα Γιαχβέ-Ελοχίμ. Όλο αυτό είναι αξιοθαύμαστα λογικό και για χρόνια δεν το αμφισβήτησα ποτέ. Αλλά οι σπουδές μου στην Ουγκαριτική γραμματεία κατέστρεψαν αυτού του είδους την λογίκευση με σχετικά δεδομένα. Στην Ουγκαρίτ οι θεότητες συχνά έχουν σύνθετες ονομασίες. Μια θεότητα λέγεται Qadish-Amrar· μια άλλη Ibb-Nikkal. Συνήθως μεταξύ των συνθετικών τοποθετείται το «και» (Qadish-και-Amrar, Nikkal-και-Ibb, Koshar-και-Hasis, κλπ.), αλλά ο σύνδεσμος μπορεί να παραληφθεί. Αυτό το φαινόμενο θα πρέπει να το αναγνωρίσουν όχι μόνο βιβλικοί αλλά και κλασικοί λόγιοι. Στον Προμηθέα Δεσμώτη, Κράτος και Βία είναι ένας τέτοιος συνδυασμός. Εάν είναι απαραίτητες επιπρόσθετες αποδείξεις, ο Ηρόδοτος μας τις προμηθεύει στην ιστορία του (8:111), όπου αφηγήται ότι ο Θεμιστοκλής προσπάθησε να αποσπάσει χρήματα από τους Άνδριους λέγοντάς τους ότι ήρθε έρθει έχοντας μαζί του δύο θεές, την «Πειθώ και την Ανάγκη». Οι Άνδριοι αρνήθηκαν να πληρώσουν, και ο τρόπος τους να του πουν ότι «δεν μπορείς να βγάλεις αίμα από ένα γογγύλη» ήταν ότι οι θεές τους ήταν δυστυχώς «η Πενία και η Αδυναμία». Συνεπώς, η συγχώνευση δύο ονομάτων σε ένα ώστε να χαρακτηριστεί μια θεότητα ήταν μια ευρέως διαδεδομένη πρακτική. Ο πιο φημισμένος είναι πιθανών ο Αμών-Ρα ο οποίος έγινε μια σπουδαία παγκόσμια θεότητα ως αποτέλεσμα των κατακτήσεων της Αιγύπτου κατά την 18η δυναστεία. Ο Αμών ήταν ο θεός – με όψη κριαριού – της πρωτεύουσας, των Θηβών. Ρα ήταν ήταν ο αρχαίος παγκόσμιος θεός Ήλιος. Η συγχώνευση της θρησκευτικής παγκοσμιότητας του Ρα με την πολιτική ηγεσία των Θηβών του Αμών αποτελεί το θεμέλιο του ονόματος «Αμών-Ρα». Αλλά ο Αμών-Ρα είναι μία οντότητα. Οι λόγιοι μπορούν να κάνουν πολλά όσον αφορά στην ερμηνεία της σύνθεσης στοιχείων στο Γιαχβέ-Ελοχίμ. Το Γιαχβέ ήταν ένα συγκεκριμένο θεϊκό όνομα, ενώ το Ελοχίμ σήμαινε «Θεότητα» με έναν γενικότερο τρόπο. Ο συνδυασμός Γιαχβέ-Ελοχίμ θα πρέπει πιθανώς να ερμηνευτεί ως «Γιαχβέ=Ελοχίμ», το οποίο μπορούμε να παραφράσουμε ως «Γιαχβέ ο Θεός». Αλλά όταν μας λένε ότι το Γιαχβέ-Ελοχίμ είναι αποτέλεσμα συνδυασμού εγγράφων, μπορούμε να το δεχτούμε τόσο όσο μπορούμε να δεχτούμε ότι ο Αμών-Ρα είναι αποτέλεσμα του συνδυασμού ενός εγγράφου «Α» με ένα έγγραφο «Ρ».

ΟΙ ΓΝΗΣΙΕΣ ΠΗΓΕΣ

Παλαιότερα έγγραφα όντως αποτελούν το θεμέλιο πολλών τμημάτων της Παλαιάς Διαθήκης. Το βιβλίο των Παροιμιών το οποίο κατέχουμε αποτελείται από συλλογές που χαρακτηρίζονται ως «Παροιμίες του Σολομώντα, γιου του Δαβίδ» (1:1), «Παροιμίες του Σολομώντα» (10:1), «Και αυτά τα λόγια επίσης είναι των σοφών» (24:23), «Και αυτές επίσης είναι παροιμίες του Σολομώντα τις οποίες μετέγραψαν οι άνθρωποι του Εζεκία» (25:1), «Τα λόγια του Αγούρ» (30:1), και «Τα λόγια του Λεμουήλ του βασιλιά, τα οποία του δίδαξε η μητέρα του» (31:1). Οι μεμονωμένοι ψαλμοί πρέπει να υπήρχαν πριν να συντεθεί το κανονικό βιβλίο των 150 Ψαλμών το οποίο βρίσκεται στην κατοχή μας. Πολλοί από τους Ψαλμούς φέρουν τίτλους οι οποίοι τους αποδίδουν σε συγκεκριμένους συγγραφείς. Άλλα όμως βιβλία της Βίβλου δεν έχουν τίτλους. Ο ρόλος της Ρουθ ξεκινά με τα λόγια «Τις ημέρες στις οποίες έκριναν οι κριτές»· το Λευιτικό αρχίζει με τα λόγια «Και ο Ιεχωβά κάλεσε τον Μωυσή» και ούτω καθεξής. Εφόσον ορισμένα βιβλία της Βίβλου αποτελούν συλλογές (όπως οι Παροιμίες και οι Ψαλμοί) και εφόσον οι τίτλοι συχνά παραλείπονταν όπως στη Ρουθ και στο Λευιτικό), συμπεραίνεται ότι ορισμένα βιβλία της Βίβλου μπορεί να είναι συλλογές αρχαιότερων πηγών μη προσδιορισμένων από τίτλους.

Εάν οι JDEP είναι επίπλαστες πηγές της Πεντατεύχου, υπάρχουν καθόλου πραγματικές; ναι, και μια από αυτές τυχαίνει να είναι το βιβλίο των Πολέμων του Ιεχωβά το οποίο αναφέρεται στο Αριθμοί 21:14. μια άλλη αρχαία πηγή που χρησιμοποιείται τόσο από τον Ιησού του Ναυή όσο και από τον Σαμουήλ είναι το βιβλίο του Ιασήρ, το οποίο παρατίθεται στο Ιησούς του Ναυή 10:13 και ΙΙ Σαμουήλ 1:18 και εντεύθεν. Η δεύτερη από αυτές τις παραθέσεις είναι ο όμορφος θρήνος του Δαυίδ για το Σαούλ και τον Ιωανάθαν, ο οποίος χρησιμοποιήθηκε για να διδάξει στα στρατεύματα του Ιούδα ηρωισμό και ικανότητα στην τέχνη του πολέμου (σημειώστε, για να διδάξει τους γιους του Ιούδα το τόξο – εδ. 18). είναι σχεδόν βέβαιο ότι το βιβλίο του Ιασήρ ήταν ένα εθνικό έπος, το οποίο υπενθύμιζε την ηρωική πορεία της Εβραϊκής ιστορίας τουλάχιστον από την εποχή της κατάκτησης υπό τον Ιησού του Ναυή έως την ίδρυση της Δαυιδικής δυναστείας. Όπως άλλα εθνικά έπη, περιλαμβανομένης της Ιλιάδας και το Shah-nameh, το βιβλίο του Ιασήρ χρησιμοποιούνταν για να εμπνεύσει τους πολεμιστές να ζήσουν, και εάν ήταν απαραίτητο να πεθάνουν, όπως οι ένδοξοι προπάτορές τους. Εάν ολόκληρο το βιβλίο του Ιασήρ χαρακτηριζόταν από την υψηλή ποιότητα που απηχείται στο θρήνο του Δαυίδ, μπορούμε μόνο να ελπίζουμε ότι μελλοντικές ανακαλύψεις θα μας το αποκαλύψουν. Θα μπορούσε να ανταγωνιστεί επιτυχώς το Ομηρικό έπος ως αριστούργημα της παγκόσμιας λογοτεχνίας.

Τα βιβλία των Βασιλέων αντλούν από προγενέστερα έγγραφα, όπως «το βιβλίο των υποθέσεων του Σολομώντα» (Ι Βασ. 11:4)· και «το βιβλίο των υποθέσεων των καιρών των βασιλιάδων του Ιούδα» και «το βιβλίο των υποθέσεων των καιρών των βασιλιάδων του Ισραήλ». Τα κανονικά βιβλία των Χρονικών παραθέτουν πληθώρα πηγών ονομαστικά. Ωρίμασε ο καιρός για μια νέα εξέταση τέτοιων γνήσιων πηγών των Γραφών, ιδιαιτέρως στο πλαίσιο των Ρόλων της Νεκράς Θαλλάσης.

ΤΑ ΜΟΝΤΕΡΝΑ ΕΙΔΩΛΑ

Ούτε καν δύο ανώτεροι κριτικοί δεν φαίνεται να συμφωνούν μεταξύ τους στο που αρχίζουν ή τελειώνουν τα J, E, D ή Ρ. Η απόπειρα να εκφραστούν αυτά τα ζητήματα επακριβώς στην Πολύχρωμη Βίβλο επέφερε ανυποληψία στη χρήση των χρωμάτων αλλά όχι στη συνέχιση λιγότερο ακριβών (σ.τ.μ. πληθ. του «ακριβής») ρηματικών σχηματισμών. Η «ιστορία» του Ισραήλ εξακολουθεί να γράφεται στη βάση του ότι μπορούμε το το κάνουμε αυτό επιστημονικά σύμφωνα με υποθετικά έγγραφα στα οποία αποδίδονται ατάραχα ακριβείς ημερομηνίες. Ενώ οι περισσότεροι κριτικοί τοποθετούν το χειρόγραφο Ρ τελευταίο χρονολογικά, ορισμένοι από τους πιο καταρτισμένους τώρα υποστηρίζουν ότι το Ρ είναι προγενέστερο, προηγούμενο χρονολογικά οπωσδήποτε του D. Οποιοδήποτε σύστημα (είτε το Ρ είναι προγενέστερο είτε μεταγενέστερο του D σε ένα τέτοιο σύστημα δεν έχει καμία σημασία) μας αποτρέπει από το να πάμε εκεί όπου οδηγούν τα δεδομένα δεν κάνει για μένα. Προτιμώ να αντιμετωπίσω το μεγάλο σύνολο αυθεντικού υλικού από το Βιβλικό Κόσμο και να μείνω απαρακώλυτος από ένα υποθετικό σύστημα.

Μπορεί κάλλιστα να προσδιορίζονται ορισμένες πηγές στη Βίβλο αλλά να μην αναγνωρίζονται γενικά ως τέτοιες. Ακριβώς όπως μια παλαιότερη ιστορία περί Κατακλυσμού είναι ενσωματωμένη στο Έπος του Γιλγαμές, κάποια άλλη παλαιότερη εκδοχή-αφήγηση περί Κατακλυσμού παρατίθεται, πιστεύω, στη Γένεση. Η Εβραϊκή λέξη toledoth (κυριολεκτικά «γενιές») μπορεί να προσδιορίζει μια «αφήγηση» ή μια «ιστορία». Στο Γένεσης 6:9 «Αυτή είναι η ιστορία του Νώε» (κυριολεκτικά, «γενιές του Νώε) μπορεί κάλλιστα να μετέδιδε σε έναν αρχαίο Εβραίο αυτό που μεταδίδει σε μας ένας τίτλος. Η αφήγηση περί της φύσης στο Γένεσης 2:4 και εντεύθεν προλογίζεται από το «Αυτή είναι η ιστορία του Κόσμου» (κυριολεκτικά, «οι γενιές του ουρανού και της γης») και πιθανότατα μπορεί να προοριζόταν ως τίτλος που προσδιόριζε μια βιβλική πηγή.

Ας κρατούμε τα μάτια μας ανοιχτά και τις διάνοιές μας σε εγρήγορση. Ας κάνουμε παρατηρήσεις και ας τις ελέγχουμε βάσει των διαθέσιμων δεδομένων. Αλλά ας μην ανεγείρουμε τεράστια οικοδομήματα σε κινούμενη άμμο.

Οι ανασκαφές στην Ουγκαρίτ έχουν αποκαλύψει έναν υψηλό υλικό και λογοτεχνικό πολιτισμό στη Χαναάν πριν από την ανάδυση των Εβραίων. Η πρόζα και η ποίηση ήταν ήδη πλήρως αναπτυγμένες. Το εκπαιδευτικό σύστημα ήταν τόσο αναπτυγμένο ώστε συνέθεταν λεξικά σε τέσσερις γλώσσες για την χρήση των γραφέων, και οι λέξεις ήταν γραμμένες σε Ουγκαριτικά, Βαβυλωνιακά, Σουμεριακά και Χουρικά (Hurrian) αντίστοιχα. Οι απαρχές του Ισραήλ βρίσκονται ριζωμένες σε μια προηγμένη πολιτισμικά Χαναάν όπου η συνεισφορά αρκετών ταλαντούχων ανθρώπων (συμπεριλαμβανομένων των κατοίκων της Μεσοποταμίας, των Αιγυπτίων, και φυλών των Ινδοευρωπαίων) είχε συγκλίνει και αναμιχθεί. Η αντίληψη ότι η αρχική Ισραηλιτική θρησκεία και κοινωνία ήταν πρωτόγονη είναι εντελώς εσφαλμένη. Η Χαναάν την εποχή των Πατριαρχών ήταν το κέντρο σπουδαίων διεθνών πολιτισμών. Η Βίβλος, καταγόμενη από μια τέτοια εποχή και τοποθεσία, δεν μπορεί να στερείται πηγών. Αλλά ας τις μελετήσουμε αντιμετωπίζοντας τη Βίβλο με τους δικούς της όρους και στα πλαίσια του δικού της αυθεντικού υποβάθρου.

Advertisements

Σχολιάστε

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s